Opuszka włosa, potocznie nazywana cebulką, to dolna i rozszerzona część korzenia włosa, ukryta głęboko w mieszku włosowym. Jest żywą, metabolicznie aktywną strukturą, w której powstaje włos. Nie należy mylić jej z łodygą wystającą ponad skórę, ponieważ łodyga jest zbudowana ze zrogowaciałych, nieaktywnych komórek.
Gdzie znajduje się opuszka włosa?
Opuszka znajduje się w dolnej części mieszka włosowego, który jest zagłębieniem skóry otaczającym korzeń włosa. Ma charakterystyczny, cebulasty kształt i obejmuje od góry oraz z boków brodawkę włosa. To właśnie położenie sprawia, że potoczna nazwa „cebulka” jest tak często używana.
Brodawka włosa jest strukturą zbudowaną z tkanki łącznej, do której docierają naczynia krwionośne. Dostarczają one tlen i składniki odżywcze komórkom opuszki. W jej dolnej części znajduje się macierz włosa, czyli strefa intensywnych podziałów komórkowych. Komórki macierzy stopniowo różnicują się, rogowacieją i tworzą kolejne elementy włosa oraz jego wewnętrznej pochewki.
Najprościej wyobrazić sobie mieszek jako strukturę przypominającą wąski kanał w skórze, zakończony opuszką. Brodawka znajduje się u jej podstawy i pozostaje z nią w ścisłym kontakcie. Prawidłowa współpraca obu struktur warunkuje aktywny wzrost włosa, szczególnie w fazie anagenu.
Jaką funkcję pełni opuszka włosa?
Opuszka nie jest jedynie miejscem zakotwiczenia włosa. Zachodzą w niej procesy, które decydują o jego powstaniu, grubości, długości i barwie. Do najważniejszych funkcji opuszki należą:
- Podziały komórkowe – komórki macierzy intensywnie się dzielą, dzięki czemu włos może wydłużać się w fazie anagenu.
- Tworzenie struktury włosa – komórki macierzy produkują keratynę, białko będące głównym budulcem łodygi włosa.
- Keratynizacja – nowo powstające komórki stopniowo rogowacieją i przesuwają się ku górze, tworząc korzeń oraz łodygę.
- Produkcja barwnika – melanocyty znajdujące się w obrębie opuszki wytwarzają melaninę, która nadaje włosom kolor.
- Współpraca z brodawką – brodawka dostarcza sygnałów regulujących aktywność macierzy oraz składników potrzebnych do tworzenia włosa.
Aktywność opuszki zmienia się w cyklu włosowym. W anagenie pracuje intensywnie i produkuje włos. W katagenie stopniowo się zmniejsza, a mieszek ulega skróceniu. W telogenie włos jest zrogowaciały i nie rośnie, natomiast mieszek przygotowuje się do rozpoczęcia kolejnego cyklu.
Opuszka a łodyga włosa – jaka jest różnica?
Opuszka i łodyga są częściami tego samego włosa, ale pełnią zupełnie inne funkcje. Opuszka jest żywą strukturą znajdującą się pod skórą, zawierającą aktywne komórki macierzy i melanocyty. Łodyga to część widoczna ponad powierzchnią skóry. Składa się głównie ze zrogowaciałej keratyny, dlatego nie zachodzą w niej procesy metaboliczne ani naprawcze.
Z tego powodu uszkodzona łodyga nie regeneruje się biologicznie. Można poprawić jej wygląd, ograniczyć dalsze uszkodzenia lub usunąć rozdwojone końce przez strzyżenie, ale nie da się przywrócić aktywności komórkom, które już uległy rogowaceniu. Odrost zależy natomiast od zachowania prawidłowej funkcji mieszka, opuszki i brodawki.
Dlaczego stan opuszki ma znaczenie przy wypadaniu włosów?
Na aktywność macierzy wpływają między innymi hormony, stan odżywienia, choroby ogólnoustrojowe, leki oraz miejscowe procesy zapalne. Zaburzenie podziałów komórkowych może prowadzić do osłabienia korzenia, zmniejszenia grubości włosa i jego przedwczesnego wypadnięcia. Przykładem jest włos dystroficzny, którego korzeń staje się wyraźnie cieńszy wskutek nagłego zahamowania aktywności macierzy.
Jeśli uszkodzenie obejmuje cały mieszek lub brodawkę, odrost może być niemożliwy. Dzieje się tak między innymi w łysieniu bliznowaciejącym, gdy w miejscu struktur mieszka powstaje tkanka bliznowata. W łysieniu androgenowym mieszek stopniowo się zmniejsza, a faza wzrostu skraca się pod wpływem predyspozycji genetycznej i androgenów.
Utrzymujące się przerzedzenie włosów, ogniska wyłysienia albo nagłe nasilone wypadanie wymagają oceny dermatologicznej. Lekarz może wykorzystać między innymi trichoskopię lub trichogram, aby ocenić stan mieszków oraz udział włosów znajdujących się w poszczególnych fazach cyklu.
Opuszka włosa jest więc miejscem, w którym żywa tkanka wytwarza nowy włos. Jej współpraca z brodawką i macierzą decyduje o tym, czy włos rośnie, jaką ma grubość oraz jaki zachowuje kolor.
