Mieszek włosowy to żywa struktura nabłonkowo-łącznotkankowa, z której wyrasta włos. Obejmuje część naskórkową i skórną, a jego budowa dzieli się na lejek, cieśń oraz opuszkę. Sama łodyga włosa jest natomiast martwym tworem keratynowym, powstającym w głębi mieszka.
Czym jest mieszek włosowy?
Mieszek włosowy jest wgłębieniem naskórka sięgającym do skóry właściwej. Tworzą go współdziałające elementy nabłonkowe i łącznotkankowe. W jego obrębie zachodzą podziały komórkowe, rogowacenie oraz barwienie komórek, z których powstaje włos.
Nie należy utożsamiać mieszka z włosem. Mieszek pozostaje żywym środowiskiem wzrostu, zaopatrywanym przez naczynia krwionośne i unerwionym. Łodyga, która wystaje ponad powierzchnię skóry, składa się ze zrogowaciałych komórek i nie prowadzi aktywności metabolicznej.
Jakie są części składowe mieszka włosowego?
Pod względem anatomicznym mieszek włosowy dzieli się od góry ku dołowi na trzy strefy: infundibulum, isthmus i bulbus. Każda z nich ma odmienną budowę i uczestniczy w innym etapie tworzenia oraz wyprowadzania włosa.
| Część (łac.) | Część (pl.) | Główna funkcja |
|---|---|---|
| Infundibulum | Lejek | Tworzy ujście mieszka, przez które włos wydostaje się ponad powierzchnię skóry. Jest także drogą wyprowadzania łoju. |
| Isthmus | Cieśń | Środkowa strefa mieszka, związana z przyczepem mięśnia przywłosowego i obecnością gruczołu łojowego. |
| Bulbus pili | Opuszka, potocznie cebulka | Dolna część mieszka zawierająca brodawkę włosa i macierz, w której powstają nowe komórki włosa. |
Lejek rozszerza się ku powierzchni skóry. W jego obrębie włos nie przylega ściśle do ściany mieszka. Cieśń stanowi strefę przejściową, natomiast opuszka jest częścią odpowiedzialną za intensywną produkcję komórek budujących włos.
Czym jest aparat włosowo-łojowy?
Mieszek włosowy funkcjonuje jako część większego zespołu zwanego aparatem włosowo-łojowym. Jego elementy współpracują przy wzroście włosa, wydzielaniu łoju oraz reakcji skóry na bodźce mechaniczne i termiczne. W skład tego aparatu wchodzą:
- Mieszek włosowy – zapewnia środowisko, w którym powstaje i rośnie włos.
- Gruczoł łojowy – produkuje łój, który uchodzi przez ujście mieszka na powierzchnię skóry.
- Mięsień przywłosowy – kurczy się pod wpływem zimna lub emocji, powodując uniesienie włosa i tzw. gęsią skórkę.
Wydzielina gruczołu łojowego rozprowadza się w obrębie lejka i na powierzchni skóry. Pomaga ograniczać jej wysychanie, choć nadmierna aktywność gruczołu może zmieniać warunki panujące przy ujściu mieszka.
Jaką rolę odgrywają opuszka, brodawka i macierz?
W opuszce znajduje się brodawka włosa, czyli wyspecjalizowana struktura łącznotkankowa z naczyniami krwionośnymi i zakończeniami nerwowymi. Dostarcza komórkom macierzy składników odżywczych oraz sygnałów regulujących wzrost. Komórki brodawki mogą także wytwarzać czynniki wzrostowe wpływające na aktywność mieszka.
Macierz otacza brodawkę. Jej komórki intensywnie się dzielą, a następnie przesuwają ku górze i ulegają rogowaceniu. W ten sposób tworzą kolejne elementy włosa oraz jego pochewki. W macierzy znajdują się również melanocyty, które przekazują pigment do powstających komórek włosa.
Aktywność mieszka zmienia się w czasie. W fazie anagenu, trwającej zwykle 2–7 lat, macierz intensywnie produkuje włos. Katagen obejmuje około dwóch tygodni i wiąże się z zahamowaniem wzrostu oraz inwolucją mieszka. Telogen trwa około 2–4 miesięcy, po czym włos może wypaść, a mieszek wejść w kolejny cykl.
Z czego składa się łodyga włosa?
Łodyga włosa powstaje w macierzy w procesie rogowacenia. Po opuszczeniu skóry jest tworem martwym, zbudowanym przede wszystkim z keratyny. Jej budowa nie jest tym samym co budowa mieszka, dlatego oba pojęcia trzeba rozdzielać w opisie anatomicznym.
W obrębie łodygi wyróżnia się trzy podstawowe warstwy:
- Rdzeń – centralna część włosa, obecna przede wszystkim w grubszych włosach. Wpływa na jego właściwości mechaniczne.
- Kora – zasadnicza warstwa łodygi, zbudowana z wydłużonych, zrogowaciałych komórek. Zawiera pigment i odpowiada za znaczną część wytrzymałości oraz sprężystości włosa.
- Osłonka, czyli cuticula – zewnętrzna warstwa zbudowana z komórek ułożonych dachówkowato. Chroni głębsze partie łodygi.
Keratyna stanowi około 65–95% masy włosa. Jej włóknista struktura odpowiada za odporność mechaniczną, a keratyna amorficzna pomaga spajać poszczególne elementy. Kolor włosa zależy od melaniny wytwarzanej przez melanocyty macierzy. Eumelanina nadaje barwę brązową lub czarną, a feomelanina odpowiada za tony żółte i pomarańczowe.
Najważniejszym elementem regeneracyjnym mieszka jest brodawka włosa, ponieważ steruje aktywnością macierzy i podtrzymuje jej kontakt z układem naczyń. Uszkodzona łodyga może odrosnąć, lecz trwałe zniszczenie brodawki prowadzi do nieodwracalnej utraty włosa.
