Łodyga włosa, nazywana też trzonem, to widoczna nad powierzchnią skóry i biologicznie martwa część włosa. Zbudowana jest głównie z keratyny i ma trzy warstwy: osłonkę, korę oraz rdzeń, który nie występuje w każdym włosie. Żywe komórki znajdują się w korzeniu, ukrytym w mieszku włosowym. To tam powstaje nowa łodyga, a nie w jej widocznej części.
Czym jest łodyga włosa?
Łodyga włosa to odcinek wystający ponad powierzchnię skóry. Powstaje w korzeniu, a dokładniej w obrębie cebulki włosa, gdzie komórki macierzy intensywnie się dzielą, różnicują i stopniowo rogowacieją. Po wydostaniu się na powierzchnię tworzą włókno zbudowane ze zrogowaciałych komórek.
Łodyga nie ma własnego metabolizmu, naczyń krwionośnych ani unerwienia. Oznacza to, że nie może biologicznie odtworzyć uszkodzonej struktury. Korzeń pozostaje częścią żywą i aktywną, ponieważ zawiera między innymi cebulkę, macierz oraz brodawkę włosa. Brodawka dostarcza komórkom macierzy tlen i składniki potrzebne do produkcji kolejnych komórek włosa.
Trzy warstwy łodygi włosa
Przekrój łodygi włosa pokazuje trzy koncentryczne warstwy. Różnią się budową i zadaniami, dlatego uszkodzenie osłonki daje inne objawy niż naruszenie kory.
| Nazwa warstwy | Charakterystyka | Funkcja |
|---|---|---|
| Osłonka, czyli kutikula | Zewnętrzna warstwa złożona z płaskich, przezroczystych łusek zachodzących na siebie. | Chroni wnętrze włosa, wpływa na gładkość, połysk i odporność na czynniki zewnętrzne. |
| Kora, czyli korteks | Największa część łodygi, zbudowana z komórek i włókien keratynowych. Stanowi około 80% masy włosa. | Odpowiada za wytrzymałość, sprężystość, grubość, kształt i znaczną część koloru włosa. |
| Rdzeń, czyli medulla | Centralna warstwa, obecna przede wszystkim w grubych włosach. W cienkich może być nieobecna lub szczątkowa. | Nie jest konieczny do zachowania podstawowej trwałości łodygi. |
Osłonka – zewnętrzna ochrona
Osłonka przypomina układ dachówek. Jej łuski powinny przylegać do siebie, ponieważ wtedy ograniczają utratę wody i chronią korę przed tarciem, promieniowaniem UV, wysoką temperaturą oraz działaniem preparatów chemicznych. Gdy zostają odchylone lub starte, włosy stają się szorstkie, matowe i bardziej podatne na plątanie.
Kondycja osłonki wiąże się także z porowatością włosów. Im większe uszkodzenie i rozchylenie łusek, tym łatwiej woda oraz substancje chemiczne wnikają do wnętrza, ale też szybciej włos traci wilgoć.
Kora – główna masa włosa
Kora, określana fachowo jako korteks, nadaje włosom większość ich właściwości mechanicznych. Zawiera włóknistą keratynę ułożoną w uporządkowane struktury oraz amorficzny materiał wypełniający przestrzenie między włóknami. Keratyna włóknista tworzy rodzaj wewnętrznego rusztowania, a frakcja amorficzna pomaga spajać jego elementy i wiązać wodę.
W korze znajdują się też ziarna melaniny. Ich rodzaj i proporcje wpływają na naturalną barwę włosów. Uszkodzenie kory może prowadzić do utraty sprężystości, łamliwości i trwałej zmiany właściwości włosa na danym odcinku.
Rdzeń – warstwa niewystępująca w każdym włosie
Rdzeń leży w osi łodygi. Najczęściej można go zauważyć we włosach o większej średnicy, natomiast włosy cienkie często go nie mają. Jego obecność nie decyduje samodzielnie o tym, czy włos jest mocny, dlatego brak rdzenia nie oznacza uszkodzenia.
Co buduje włos od strony chemicznej?
Najważniejszym składnikiem łodygi jest keratyna – włókniste białko bogate między innymi w cysteinę. W zdrowym włosie występują także woda, lipidy, pigmenty i niewielkie ilości składników mineralnych. Ich proporcje mogą się różnić w zależności od stanu włosa oraz sposobu pomiaru.
Do głównych składników łodygi należą:
- Keratyna – zapewnia włóknom wytrzymałość i sprężystość.
- Woda – wpływa na elastyczność i podatność włosa na odkształcenia.
- Lipidy – ograniczają utratę wilgoci i wspierają spójność komórek.
- Pigmenty – przede wszystkim eumelanina i feomelanina, które nadają włosom kolor.
Między komórkami osłonki i kory znajduje się cement międzykomórkowy, czyli CMC. Tworzą go między innymi ceramidy, kwasy tłuszczowe i cholesterol. Działa jak spoiwo, które pomaga utrzymać integralność łodygi. Jego ubytek może zwiększać szorstkość, porowatość i łamliwość włosów.
Stabilność keratyny zależy od kilku rodzajów wiązań chemicznych:
- Wiązania dwusiarczkowe – są trwałe i w dużej mierze decydują o kształcie oraz naturalnym skręcie włosa. Mogą być modyfikowane podczas zabiegów chemicznych, takich jak trwała ondulacja.
- Wiązania wodorowe – są słabsze i zmieniają się pod wpływem wody oraz ciepła. Po wyschnięciu włosa częściowo odtwarzają się, dlatego stylizacja na mokro może czasowo zmieniać jego kształt.
- Wiązania jonowe – zależą od środowiska chemicznego i wpływają na wzajemne oddziaływania między łańcuchami keratynowymi.
Wiązania peptydowe również tworzą białkowy łańcuch keratyny, ale ich szczegółowe omawianie wykracza poza podstawowy opis budowy łodygi. W praktyce fryzjerskiej szczególne znaczenie mają wiązania dwusiarczkowe, wodorowe i jonowe, ponieważ wpływają na trwałość, kształt oraz podatność włosów na stylizację.
Dlaczego budowa łodygi ma znaczenie w pielęgnacji?
Widoczna część włosa nie może sama się naprawić, ponieważ tworzą ją martwe, zrogowaciałe komórki. Kosmetyki mogą wygładzić łuski, ograniczyć tarcie, uzupełnić część lipidów i czasowo wypełnić nierówności. Taki efekt jest jednak kosmetycznym maskowaniem uszkodzeń, a nie biologiczną regeneracją.
Dlatego pielęgnacja powinna koncentrować się na ochronie osłonki, ograniczaniu wysokiej temperatury i tarcia oraz dostarczaniu składników dopasowanych do kondycji włosów. Porowatość może być użyteczną wskazówką dotyczącą stanu osłonki, ale nie opisuje całej budowy włosa. Gdy kora została trwale przerzedzona lub łodyga pękła, uszkodzonego fragmentu nie da się odbudować. Można jedynie poprawić jego wygląd i zabezpieczyć pozostałą część przed dalszym niszczeniem.
Znajomość budowy łodygi pomaga realistycznie ocenić działanie kosmetyków: mogą chronić i wygładzać włosy, ale nie przywracają aktywności biologicznej martwej części włosa.
